Cultuureducatie in het mbo: van losse activiteiten naar een vaste plek

Kunst en cultuur krijgen op veel mbo-opleidingen al aandacht, maar een vaste plek in het onderwijs is nog niet vanzelfsprekend. Dat blijkt uit de eerste landelijke Monitor cultuureducatie mbo 2025–2026 van LKCA. Wat zijn de belangrijkste inzichten en wat kunnen mbo-opleidingen en culturele aanbieders hiervan leren?

Van burgerschap tot beroepspraktijk

Bij 75% van de bevraagde mbo-opleidingen komt kunst en cultuur aan bod in het algemeen vormende deel van de opleiding. Binnen deze groep gebeurt dat vooral bij burgerschap (85%) en loopbaanoriëntatie en begeleiding (LOB, 47%). Toch is cultuureducatie nog lang niet altijd structureel ingebed.

Bij de algemeen vormende vakken beleven studenten vooral kunst en cultuur, bijvoorbeeld door een voorstelling of tentoonstelling te bezoeken. Zelf actief kunst maken komt minder vaak voor.

In het beroepsgerichte deel maken studenten relatief vaker zelf actief kunst. Vooral beeldende kunst en foto of film komen aan bod.

Ruim driekwart (78%) van de bevraagde opleidingen zet cultuureducatie in voor de persoonlijke ontwikkeling van studenten, zoals het vergroten van sociale vaardigheden. Veelgenoemde andere doelen zijn: creatief denken en 21e-eeuwse vaardigheden.

Waar lopen mbo-opleidingen tegenaan?

Op veel mbo-opleidingen heeft cultuureducatie een plek, maar blijkt het lastig om dit structureel te organiseren. Ook financiering is voor 44% van de ondervraagden een knelpunt.

• Algemeen vormend onderwijs (64% ervaart knelpunten)
  • Cultuureducatie is niet wettelijk verplicht en krijgt daardoor onvoldoende tijd en prioriteit.
  • De organisatie van culturele activiteiten kost relatief veel tijd.
  • Cultureel aanbod sluit niet altijd aan bij de behoeften, het niveau en de interesses van studenten en docenten.
• Beroepsgericht onderwijs (60% ervaart knelpunten)
  • Er is onvoldoende tijd, geld en prioriteit voor cultuureducatie.
  • Het beroepsgerichte curriculum staat al onder druk, waardoor het lastig is ruimte te maken voor niet-verplichte onderdelen.
• Buiten het curriculum (57% ervaart knelpunten)

43% organiseert ook culturele activiteiten buiten het curriculum, bijvoorbeeld tijdens introductieweken of via workshops en opleidingsoverstijgende projecten. Deze zijn vaak relatief makkelijk te organiseren, maar er zijn ook knelpunten:

• Er is onvoldoende tijd, geld en organisatiekracht.
• Draagvlak bij collega's, leidinggevenden en management ontbreekt soms.
• Activiteiten zijn sterk afhankelijk van het enthousiasme van individuele docenten.
• Studenten kunnen of willen niet altijd tijd vrijmaken voor activiteiten buiten de reguliere lessen, bijvoorbeeld vanwege hun bijbaan.

De positie van cultuurcoördinatoren

Cultuurcoördinatoren vervullen een belangrijke rol bij het vormgeven van cultuureducatie. Ze verbinden opleidingen met culturele partners, organiseren activiteiten, ondersteunen docenten en creëren draagvlak binnen hun instelling.

Toch heeft slechts 21% van de bevraagde mbo-opleidingen een cultuurcoördinator. In het primair onderwijs is dat 88% en in het voortgezet onderwijs 65%. Bovendien is cultuurcoördinatie in het mbo vaak geen formele functie. Het is meestal een aanvullende taak binnen een bestaande functie, soms met beperkte of tijdelijke uren.

Uit interviews blijkt dat cultuurcoördinatoren behoefte hebben aan vaste uren, een duidelijke taakomschrijving, bestuurlijk mandaat en meer uitwisseling met collega's en culturele partners.

“Als het niet in het curriculum staat, wordt het niet ingeroosterd.”

— Geïnterviewde cultuurcoördinator (R8), LKCA-monitor

Vijf aanknopingspunten voor cultuureducatie in het mbo

Uit de onderzoeksresultaten en interviews met cultuurcoördinatoren komen vijf belangrijke aanknopingspunten naar voren om cultuureducatie in het mbo te versterken.

1. Burgerschap en LOB als ingang. Deze onderdelen bieden mogelijkheden om kunst en cultuur een plek te geven in het onderwijsprogramma. Ook bredere doelen, zoals welzijn en persoonlijke ontwikkeling, bieden aanknopingspunten.
2. Passend aanbod voor mbo-studenten. Mbo-opleidingen hebben behoefte aan culturele activiteiten die aansluiten bij specifieke vakgebieden, de beroepspraktijk en actuele thema’s. Het samen ontwikkelen van passend aanbod met culturele instellingen is daarbij belangrijk.
3. Een duidelijke positie voor cultuurcoördinatie. Bestuurlijk mandaat, structurele uren en een duidelijke taakomschrijving zijn belangrijke voorwaarden. Ook verankering van kunst en cultuur in het curriculum speelt een belangrijke rol.
4. Samenwerking en kennisdeling. Cultuurcoördinatoren werken vaak samen met lokale culturele instellingen. Daarnaast is er behoefte aan meer uitwisseling tussen mbo-instellingen over de organisatie van cultuureducatie en ervaringen met culturele activiteiten.
5. Voldoende organisatiekracht om middelen te benutten. cultuureducatie, maar volgens geïnterviewde cultuurcoördinatoren ontbreekt soms de tijd en capaciteit om beschikbare middelen daadwerkelijk om te zetten in culturele activiteiten.

De monitor laat zien dat kunst en cultuur op veel mbo-opleidingen al een plek hebben, maar dat het aanbod nog sterk afhankelijk is van individuele inzet. Volgens de geïnterviewde cultuurcoördinatoren zijn structurele uren, bestuurlijk mandaat en verankering in het curriculum belangrijke voorwaarden om cultuureducatie duurzaam te organiseren. Daarmee biedt het onderzoek aanknopingspunten om de stap te maken van losse culturele activiteiten naar een blijvend aanbod voor studenten.

Lees de volledige Monitor cultuureducatie mbo 2025–2026 van LKCA.

Zelf aan de slag met cultuureducatie in het mbo?

Wil je kunst en cultuur een plek geven binnen jouw mbo-opleiding? Of wil je als culturele aanbieder beter aansluiten bij het mbo? Onze cultuurcoaches denken graag met je mee. Van advies en passend cultureel aanbod tot het ontwikkelen van gezamenlijke projecten.

Ontdek wat we voor jou kunnen betekenen