Hoe kies je uit VONK? Geef jouw klas een stem

Op de Paul Krugerschool kiezen leerlingen zélf hun cultuurbezoek uit VONK. Niet de leerkracht, niet de ICC’er alleen, maar de klas. Dat maakt een wereld van verschil.

Als ICC’er en vakleerkracht beeldende vorming begeleidt Anne Rietbergen dit proces. Ze bouwt voort op het werk van haar voorganger Ineke Verkleij. Zij startte (in samenwerking met Ingeborg Dennesen, cultuurcoach bij CultuurSchakel) met kiezen uit VONK via de leerlingenraad. Anne pakte dat verder op en maakte het proces nog zorgvuldiger. Ze vroeg de leerlingen om hun stem uit te brengen op een democratische manier.

Van roepen in de klas naar echt stemmen

In het begin bespraken leerlingen gezamenlijk de opties uit VONK in de klas. Anne merkte dat in dit proces niet iedereen evenveel invloed had. Soms bepaalde de luidste stem de uitkomst. Dat wilde ze anders.
Nu krijgt iedere leerling een eigen stem. Per groep maakt Anne twee posters: één met theater- of muziekvoorstellingen en één met musea. Per categorie kunnen ze kiezen uit drie of vier mogelijkheden. Elke leerling geeft een stem door één bolletje rood te kleuren, net als bij echte verkiezingen.

“Ik leg uit waarom dat belangrijk is. Denk goed na en kies echt waar jij zélf naartoe wilt. Niet wat populair lijkt of waar je vriend voor kiest. Dat hoort bij stemmen.”

En dat nemen ze serieus. Sommige leerlingen schermen het formulier zelfs af. Ze willen dat hun stem echt van henzelf blijft.

Taal begrijpelijk maken

Veel van de leerlingen op de Paul Krugerschool zijn NT2-leerlingen. De teksten in VONK zijn niet altijd op hun taalniveau geschreven. Daarom herschrijft Anne de beschrijvingen in eenvoudiger taal.

“Ik vertel eerst klassikaal waar een voorstelling of museumles over gaat, bijvoorbeeld over fantaseren, vluchten of vriendschap. Ik maak het concreet en begrijpelijk en geef leerlingen de ruimte om vragen te stellen. Op de poster zelf heb ik de voorstelling of de museumles in korte steekwoorden samengevat.’’

Het was duidelijk te merken hoe sterk het beeld en de titel invloed hebben. Een stoer plaatje of een coole titel trekt de aandacht, maar zegt niet alles over de inhoud. Door de tekst samen te bespreken, kijken leerlingen verder dan alleen het plaatje of de titel.

Meer dan een leuk uitje

Het kiezen raakt direct aan burgerschap. Leerlingen oefenen met stemmen, met eigen keuzes maken en met verantwoordelijkheid nemen. Ze ervaren dat hun mening telt.

Dat zie je terug in hun betrokkenheid. Zodra de keuze is gemaakt, vragen ze: “Wanneer gaan we?” Ze wachten op de datum en kijken uit naar het bezoek. De excursie voelt niet meer als iets wat hen overkomt. Het is iets wat ze zelf hebben gekozen.

Voorbereiden en nabespreken maakt het verschil

Het kiezen staat niet op zichzelf. Anne en haar collega-vakleerkrachten bespreken elk cultuurbezoek voor en na met de klas. Voorafgaand aan een museumbezoek bereidt Anne de leerlingen voor. Ze laat het museum zien door middel van plaatjes of filmpjes. Ze kiest één kunstenaar of een paar kunstwerken uit waarvan ze weet dat deze onderdeel zijn van de museumles. De theater en muziek vakleerkracht bereiden de leerlingen voor op de voorstellingen. Ze praten ook over gedrag in de zaal. Zo weten kinderen wat ze kunnen verwachten en wat er van hen verwacht wordt, dat geeft rust.

“We hangen als het ware een kapstok op, waar leerlingen hun opgedane kennis en ervaringen aan kunnen ophangen.”

Na afloop praten ze na. Wat vond je mooi? Wat heb je geleerd? Vond je iets gek of saai? Zou je dit aanraden aan een andere klas? Door die gesprekken verdiept de ervaring. De cultuurbeleving wordt rijker. Leerlingen denken bewuster na en verbinden het aan wat ze al weten.

Extra belangrijk in aandachtswijken

Voor onze leerlingen is dit proces extra waardevol. Veel leerlingen gaan vanuit huis niet zo snel naar een museum of theater, daar hebben ze simpelweg de kans niet toe. Een excursie met school is vaak de eerste kennismaking met de culturele instelling. Dan wil je dat die ervaring betekenisvol is en dat het aansluit bij hun interesse. Daarom vind ik het extra belangrijk dat kinderen die minder kansen hebben in aanraking komen met cultureel aanbod en eigenaarschap krijgen over het cultuurbezoek.

Bewust kiezen voor variatie

Bij de voorselectie kijkt Anne naar wat groepen eerder hebben bezocht. Ze wil geen herhaling, maar verbreding. Ze wil graag dat leerlingen kennismaken met het brede culturele aanbod van Den Haag. Het is zonde om een groep twee keer achter elkaar naar hetzelfde museum te laten gaan.

“Ik wil dat leerlingen het brede aanbod leren kennen. VONK helpt daarbij, met opties uit verschillende musea en podia. Zo bouwen we stap voor stap aan een rijk cultureel referentiekader.”

Cultuur is geen extraatje

Cultuur is niet iets voor erbij. Het hoort bij goed onderwijs. Het versterkt burgerschap, taal, creativiteit en zelfvertrouwen.Door leerlingen te laten kiezen, oefenen ze met het democratisch proces. Door voor- en nabespreken verdiepen ze hun leerproces. Door variatie ontdekken ze nieuwe werelden.

“Mijn boodschap aan andere ICC’ers en vakleerkrachten is: geef leerlingen een stem. Als je het eng vindt om ermee te beginnen, begin dan eerst klein, bijvoorbeeld met twee groepen. En begin met voorbereiden en nabespreken. Je ziet direct verschil in motivatie, betrokkenheid en leeropbrengst. En het allerbelangrijkste van alles: je laat leerlingen ervaren dat hun mening ertoe doet.’’