Dit project gaat over film en videokunst. De leerlingen maken kennis met bijzondere films, zoals de animatie die is gemaakt van de werken van Frida Kahlo. In de eerste opdracht staat het uitbundige werk van de kunstenaar James Jean centraal. Zijn verhalende werken inspireren de leerlingen om zelf een storyboard voor videokunst te maken. Sfeer en emotie zijn de onderwerpen van de tweede opdracht. De leerlingen verdiepen zich in filmmuziek en schrijven dialogen over een ontmoeting. Vervolgens leren ze over alles wat er bij het maken van een film komt kijken, zoals verhaallijn, montage en camerawerk. Hoe geef je een onverwachte wending aan een verhaal? En hoe film je dat? Het werk van kunstenaar Bill Viola vormt de inspiratie voor de slotopdracht: het maken van een eigen videokunstwerk. Een echte première met rode loper vormt de daverende finale.
Welkom! Je gaat in de klas werken met het lesmateriaal van Cultuuronderwijs op zijn Haags (COH). Voor je aan de slag gaat leggen we je uit hoe je dit project tot een succes kunt maken.
Samen ontdekken Onze cultuurlessen zijn gebaseerd op de didactiek van procesmatig werken. De leerlingen doorlopen hierbij een creatief proces. Zij worden zich bewuster van zichzelf en hun omgeving en ontdekken op een speelse manier hun creatieve vermogen. Met als kern dat je als leerkracht samen met de leerlingen beleeft, beschouwt, verbeeldt, bedenkt en maakt.
Houdingsdoelen Bij de introductie, oriëntatie en opdrachten worden kennisdoelen en vaardigheidsdoelen benoemd. Onderstaande houdingsdoelen gelden in het algemeen:
De leerling toont zich nieuwsgierig en proactief.
De leerling kan positief-kritisch reflecteren op eigen werk en op dat van anderen.
Mediacultuur Bij mediacultuur denken veel mensen aan televisie, radio, podcast, film, games en fotografie. Maar de projecten mediacultuur uit de ladekast zijn veelomvattender. Het gaat ook over digitale toepassingen in de hedendaagse kunst. ‘Media’ is namelijk ook een begrip in de kunst. Het materiaal waarmee een kunstenaar werkt, wordt ook gezien als een medium waarmee de kunstenaar zich kan uitdrukken. Daarbij hoort ook aandacht voor de ontstaansgeschiedenis: vroeger gebruikten kunstenaars namelijk andere media, zoals schilderdoek, filmrollen, radio of boeken. Mediacultuur verbindt daarom nieuwe én oude manieren van maken.
Overleg en deel je plannen met de ICC’er of je cultuurcoach.
Wij adviseren je het hele project van tevoren door te lezen om je goed voor te bereiden en de mogelijkheden te ontdekken die het project biedt.
Je kunt het lesmateriaal ook downloaden en printen. Gebruik het digiboard voor het beeldmateriaal.
Als richtlijn adviseren wij voor het doorlopen van het creatief proces in het hele project, zes tot acht lesmomenten in te plannen. Alle projecten hebben een introductie, oriëntatie en drie opdrachten. Je kunt ervoor kiezen het lesmateriaal naar eigen wens aan te passen.
Iedere opdracht heeft dezelfde opbouw: onderzoeken, uitvoeren en presenteren. De reflectievragen kunnen tijdens en na iedere fase van het creatief proces met de individuele leerling of de hele groep besproken worden.
Nodig eens een Kunstenaar in de klas uit. Die kan levendig en beeldend over zijn/haar/diens vak vertellen en aansluiten bij dit project. Het gerelateerde aanbod bij dit project vind je op onze site.
Een bezoek aan een voorstelling, tentoonstelling of vaste collectie in een Haagse culturele instelling is ook van grote meerwaarde. Zie VONK voor het actuele aanbod.
Bedenk ook van tevoren bij welke onderdelen je ouders of verzorgers kunt of wilt inschakelen. Het project gaat meer leven als er ook buiten de klas aandacht voor is.
Maak foto’s of filmpjes van de diverse presentatiemomenten en deel deze via de schoolwebsite, klassenapp of andere kanalen.
Project-specifieke informatie
Over dit project In dit project staat videokunst centraal. Je bespreekt wat een verhaal is en waar een goed verhaal aan moet voldoen. Vervolgens bekijken de leerlingen schilderijen waar films van zijn gemaakt. Hierna wordt videokunst behandeld. Met de leerlingen wordt besproken wat de verschillen zijn tussen gewone film en videokunst, wat het effect is van film zonder geluid en welke emoties passen bij gezichtsuitdrukkingen. Tijdens de opdrachten wordt aandacht besteed aan storyboards, filmmuziek en het zelf maken van een film.
Doelen Er worden twee hoofddoelen geformuleerd die specifiek zijn voor het hele project. Dit zijn doelen op het gebied van kennis en vaardigheden. Aan het eind van het project worden deze doelen geëvalueerd met behulp van de succescriteria op het gebied van zelfregulering: de leerling kijkt terug en blikt vooruit.
Reflecteren
Voor het reflecteren tijdens of na de fases van het creatief proces, zie ook de hand-out: Rollen van de leerkracht.
Benodigdheden Bij elke opdracht staat een opsomming van benodigdheden weergegeven.
2. Introductie
Hoofddoel kennis
De leerling legt uit hoe beeld en geluid ervoor zorgen dat een videokunstwerk een bepaalde sfeer kan overbrengen.
Hoofddoel vaardigheid
De leerling geeft vorm aan een emotie of sfeer in beeld en geluid.
Aan de slag in de klas
Het project kan op verschillende manieren worden geïntroduceerd. Maak een keuze uit onderstaande opdrachten:
Schilderijen komen tot leven
(Let op: leerlingen zouden sommige beelden mogelijk als als schokkend of griezelig kunnen ervaren.)
1. De verhalen van Jeroen Bosch
Bekijk en bespreek een aantal werken van Jeroen Bosch. De kunstschilder maakte in de 16e eeuw schilderijen waarin veel te ontdekken valt.
Bekijk de uitzending van Het Klokhuis over Jeroen Bosch en zijn werk. Het schilderij De tuin der lusten wordt van heel dichtbij en gedetailleerd bekeken. Een citaat uit de uitzending: “Bosch vertelt hele verhalen in zijn schilderijen, het lijken wel strips”.
Op de website kun je door het digitale schilderij ‘wandelen’.
Ook het werk De Marskramer vertelt een heel verhaal. Zet het filmpje steeds tussendoor steeds even stil en bespreek wat de leerlingen zien.
2. De verhalen over Frida Kahlo Net als Jeroen Bosch, heeft Frida Kahlo een zeer herkenbare stijl. Zie ook haar werk op Google afbeeldingen. Haar leven en werk hebben veel filmmakers geïnspireerd.
Bekijk en bespreek de volgende video’s:
De scene Coco meets Frida uit de film Coco (2017). In deze film verschijnt Frida Kahlo letterlijk als personage en wordt haar surrealistische beeldtaal geanimeerd.
A tribute to Frida Khalo van Annecy Festival, als een introductie van de kunstwerken van Frida Kahlo
Frida Kahlo Animated Paintingsvan Quiet Thunder Media, waarin haar schilderijen door middel van animatie tot leven worden gebracht (let wel op: er zitten mogelijk controversiële of voor sommigen schokkende beelden bij).
3. Abstracte verhalen De schilder Wassily Kandinsky was een van de eerste kunstschilders die abstract werk maakte, zonder herkenbare voorstelling. De abstracte vormen zijn goed te gebruiken voor een animatie, zie de animatie Bauhaus Movement.
Zouden de kunstenaars het goed vinden dat hun kunstwerken gebruikt worden voor een animatie of film?
3. Oriëntatie
Aan de slag in de klas
Het filosofisch gesprek In de oriëntatiefase van de les voer je naar aanleiding van de introductie eenfilosofisch gesprek. Dit is belangrijk voor het creatieve proces. Je kunt het filosofisch gesprek natuurlijk ook tijdens de andere lesonderdelen inzetten. Stel hierbij (een aantal van) onderstaande vragen:
Waar zijn verhalen te vinden?
Wie vertelt er verhalen en op welke manieren kun je allemaal verhalen vertellen?
Heb je er altijd woorden voor nodig?
Kun je in een beeld een verhaal vinden?
Wanneer zijn verhalen het meest interessant: als ze getekend of geschilderd zijn, als ze worden verteld, als ze bestaan uit beelden en woorden of als er geen woorden voor zijn gebruikt.
Zijn verhalen belangrijk? (In welke vorm dan ook.)
Videokunst
Bespreek met de leerlingen het begrip ‘videokunst’ naar aanleiding van een aflevering van Het Klokhuis. Wat is het verschil met film?
Videokunstenaar Bill Viola vertelt op een bijzondere manier verhalen met beelden en zonder woorden in de hoop dat zijn publiek erbij stilstaat en erover nadenkt. Bekijk onderstaande video’s . Bespreek de gevoelens en geluiden die je ziet en hoort. Wat doet het geluid met de beelden? Noteer de bevindingen, maak een gevoelenslijst en bewaar deze voor de vervolgopdrachten.
Faces. Wat zouden de mensen in de video allemaal denken? Welke emotie laten ze zien?
Observance. Wat zouden de mensen in de video zien? Welke emotie zie je op de gezichten?
Succescriterium
Bespreek met de leerlingen de opdracht(en): welke onderwerpen gaan zij onderzoeken de komende les of tijd? Formuleer vanuit het filosofisch gesprek en/of de oriëntatie-opdracht, samen met de leerlingen, een succescriterium waaraan zij werken. Een voorbeeld van een succescriterium bij dit project kan zijn:
De leerling maakt een storyboard, geluidsontwerp en een videokunstwerk.
4. Opdracht: Ontmoeting in beeld
In de onderzoeksfase van deze eerste opdracht wordt het werk van James Jean bekeken. Hij maakt werk waarin verhalen belangrijke factoren zijn. In de uitvoerende fase kiezen de leerlingen figuren uit een schilderij van James Jean. Met deze figuren bedenken ze verhalen over hoe de figuren elkaar ontmoeten. Deze werken ze uit in een storyboard die op verschillende manieren gepresenteerd kan worden.
Subdoel kennis
De leerling legt uit wat een storyboard is en waar je het voor gebruikt.
Subdoel vaardigheid
De leerling maakt een eigen storyboard bij een kunstwerk van James Jean.
Doorloop de vaste onderdelen binnen elke projectopdracht: onderzoeken, uitvoeren en presenteren.
Voer onderstaande opdrachten in volgorde uit.
Het verhaal achter het beeld
Bekijk en bespreek een aantal voorbeelden van het werk van James Jean. Wat zien de leerlingen allemaal?
James Jean combineert hedendaagse onderwerpen met technieken geïnspireerd op traditionele Chinesse scrolls (rolschilderijen), Japanse houtblokprints en renaissance portretten. Zie voor zijn inspiratie bijvoorbeeld deze Chinese scroll uit 1641, die nu in New York in het Metropolitan Museum of Art hangt.
Hij creëert hiermee hele vrolijke en magische werelden. De figuren in zijn werk houden zich bezig met alledaagse taken en zijn gefocust op het vertellen van verhalen en laten zien van emoties. Bespreek één werk. Welk verhaal zien de leerlingen? Zien ze allemaal hetzelfde of kan je meerdere verhalen bedenken bij het werk?
Elke filmmaker bedenkt eerst zijn verhaal en tekent het daarna uit. Dit is een storyboard. Bekijk en bespreek de video Wat is een storyboard?van De videomakers.
Geef de leerlingen ( individueel of in tweetallen) de opdracht om twee figuren uit de geprinte schilderijen te kiezen en uit te knippen. Ze gaan een ontmoeting tussen de twee figuren bedenken. Laat de leerlingen nadenken over de volgende vragen:
Waar en hoe zijn de twee figuren elkaar tegengekomen?
Wat is de reden dat ze elkaar ontmoeten?
Wat gebeurt er nadat ze elkaar hebben ontmoet?
De leerlingen werken hun idee uit in een storyboard, waarbij ze de afbeeldingen van de figuren verwerken als in een korte strip. Laat hen minstens zes afbeeldingen maken. Je kunt hiervoor het lege storyboard gebruiken dat de leerlingen invullen.
Maak samen met de leerlingen een keuze uit onderstaande presentatiemogelijkheden.
De leerlingen vertellen hun verhaal aan de hand van hun storyboard.
De leerlingen spelen in duo’s hun verhaal uit aan de hand van hun storyboard.
Reflectie subdoelen
Wat heeft je het idee gegeven voor jouw verhaal?
Reflectie proces
Vind je het belangrijk om het verhaal bij een kunstwerk te weten?
5. Opdracht: Klankkracht
De leerlingen ontdekken dat muziek een grote invloed heeft op de sfeer van een film. Ze verzamelen eerst woorden die passen bij de sfeer van een film. Hierna beluisteren ze stukken muziek en benoemen ze aan welke sfeer en emotie hen dit doet denken. In het uitvoerende deel gaan de leerlingen muziek, film en woorden aan elkaar koppelen.
Subdoel kennis
De leerling legt uit dat geluid en muziek effect hebben op hoe je beeld ervaart.
Subdoel vaardigheid
De leerling bedenkt geluid (dialoog of muziek) bij een videokunstwerk, gekoppeld aan een emotie.
Aan de slag in de klas
Doorloop de vaste onderdelen binnen elke projectopdracht: onderzoek, uitvoeren en presenteren.
Voer onderstaande opdrachten in volgorde uit.
Verhaal in kunst
Haal de bevindingen van het filosofisch gesprek uit de introductie terug. Bespreek met de leerlingen dat verhalen verschillende uitgangspunten of functies kunnen hebben. Denk aan overdrijven, amuseren, invloed uitoefenen. Kunnen de leerlingen deze lijst aanvullen?
Gelden de bevindingen ook voor kunst en de verhalen erachter? Is kunst bijvoorbeeld altijd serieus? Kunnen in kunst grappige elementen zitten? Kun je het verhaal achter het kunstwerk altijd meteen en gemakkelijk begrijpen?
Wat vertelt filmmuziek?
Bekijk en bespreek een of meerdere van onderstaande filmpjes waarmee je ervaart wat de invloed is van muziek op de sfeer van de scene.
Muziek heeft invloed op wat je als kijker voelt. Laat de leerlingen met een enkel woord beschrijven wat ze ervaren bij de verschillende soorten muziek uit de bovengenoemde filmpjes. Dit kunnen gevoelens zijn, maar ook een bepaalde sfeer. Noteer de woorden en vul de gevoelenslijst uit de oriëntatieopdracht aan. Woorden kunnen bijvoorbeeld zijn:
spannend
eng
vrolijk
boos
verdrietig
relaxed
dramatisch
verrassend
amusant
Sfeer
Ga naar de site Malbert’s Melodies. Hier vind je een groot archief met muziekfragmenten die vrij gebruikt mogen worden. Beluister met de klas enkele fragmenten.
Laat de leerlingen reageren op wat ze horen. Welke sfeer ervaren ze? Welk soort verhaal past erbij?
Geef de leerlingen in groepjes de opdracht om met behulp van de site Malbert’s Melodies passende muziek te vinden bij de video. Welk effect heeft de muziek op de video?
Dialoog met effect
Leg aan de leerlingen uit wat een dialoog is.
Bekijk het fragment uit het videowerk de video The Greeting van Bill Viola.
Laat enkele leerlingen het filmpje naspelen.
Vorm tweetallen. Laat de duo’s een dialoog schrijven bij The Greeting en zo hun eigen verhaal achter de begroeting verzinnen. Wat willen ze dat hun publiek straks ervaart? Ze beantwoorden de volgende vragen:
Wat zeggen de drie vrouwen?
Hoe zeggen ze dat?
Waarom zeggen ze dat?
De leerlingen kunnen eventueel gebruikmaken van de gevoelenslijst. De gekozen emotie is dan de leidraad voor de dialoog.
5. Bespreek tot slot het verhaal achter het werk The Greeting . Het werk is geïnspireerd is op het zestiende-eeuws schilderij De visitatie van Jacopo da Pontormo, met als thema het Bijbelverhaal over het moment waarop Maria aan Elisabeth vertelt dat ze in verwachting is
Kies de presentatievorm naar aanleiding van de opdracht die je met de leerlingen hebt uitgevoerd.
Presentatie bij ‘Sfeereffect’ Toon de video The Raft en speel de gekozen muziek van de leerlingen hierbij af. De leerlingen leggen uit waarom ze dat bepaalde muziekfragment hebben gekozen. Welk woord uit de gevoelenslijst vinden ze passen bij dit fragment?
Presentatie bij ‘Dialoog met effect’ Laat de leerlingen hun dialoog uitspelen bij heet fragment The Greeting. Of laat de leerlingen met een smartphone geluidsopname maken van hun dialoog. De rest van de klas probeert te benoemen welke emoties en gevoelens de drie spelers hebben willen uitdrukken. Let op: de film is in slow motion, maar de dialogen worden op gewone snelheid gedaan.
Reflectie subdoelen
Welk gevoel heb je met jouw geluid of dialoog overgebracht?
Reflectie proces
Bij welk gevoel van jezelf zou je een geluidsontwerp willen maken?
6. Opdracht: Ons eigen videoverhaal
In deze opdrachten leren de leerlingen over technieken die je kunt gebruiken om je verhaal over een onverwachte ontmoeting te vertellen met een video. Met alle informatie en vaardigheden die de leerlingen gedurende het project hebben opgedaan, maken zij hun eigen videokunstwerk waarin het vertellen van een verhaal centraal staat. Het project kan worden afgesloten met een première van de filmpjes.
Subdoel kennis
De leerling legt uit wat een kunstenaar kan gebruiken om een videokunstwerk een bepaalde sfeer te geven, zoals verhaal, acteurs, camerastandpunten, montage, geluid en muziek.
Subdoel vaardigheid
De leerling maakt een eigen videokunstwerk met een zelfgekozen sfeer.
Benodigdheden
rekwisieten en kostuums
camera, smartphone of tablet om de filmpjes op te nemen
Doorloop de vaste onderdelen binnen elke projectopdracht: onderzoeken, uitvoeren en presenteren. Aan het eind van deze opdracht staan evaluatievragen die betrekking hebben op het hele project.
Filmverhalen
Bespreek met de leerlingen dat filmmakers verschillende gereedschappen tot hun beschikking hebben om hun verhaal te vertellen en de film een bepaalde sfeer mee te geven. Afhankelijk van de functie van het verhaal worden verschillende technieken ingezet. Belangrijke gereedschappen zijn:
de verhaallijn: wat wordt wanneer verteld in het verhaal?
de acteurs
camerastandpunten
de montage: hoe zijn de verschillende stukjes film achter elkaar gezet?
geluidseffecten en muziek
Bespreek welke filmpjes de leerlingen graag kijken: animaties, vlogs, series. Kies een aantal van deze filmpjes uit en analyseer met de leerlingen hoe deze zijn gemaakt. Betrek daarin de aspecten die je hiervoor hebt besproken.
Onverwacht
Bespreek met de leerlingen dat een verhaal meestal van begin tot eind wordt verteld. Dan is het gemakkelijk te volgen. Maar wat zou er gebeuren als je de volgorde een beetje verandert? Of als er iets gebeurt wat mensen niet verwachten?
Bekijk en bespreek de videoclip Happierthan Ever van Billie Eilish waarin de video halverwege een andere wending krijgt. Hadden de leerlingen dit zien aankomen? Zijn er van tevoren signalen dat er iets gaat gebeuren?
Bekijk en bespreek het werk The Artist is Presentvan performancekunstenaar Marina Abramovic, , waarbij zij steeds een minuut in stilte tegenover een museumbezoeker zit. In dit filmpje zie je hoe zij haar ex-geliefde Ulay onverwacht ontmoet. Wat zien de leerlingen bij Marina gebeuren wanneer ze Ulay ontmoet? Hoe zou ze bij andere museumbezoekers reageren?
De ontmoeting
1.Vertel dat jullie in groepjes van vier of vijf leerlingen een videowerk gaan maken met de titel De ontmoeting. Er mag niet gesproken worden in de video. De video mag ca. één minuut duren.
De groepjes doorlopen de volgende stappen:
bepaal de sfeer van de ontmoeting (denk aan de gevoelens- en sferenlijst uit de eerdere opdrachten)
bedenk hoe je een onverwachte wending aan het verhaal kunt geven
maak een storyboard
zoek een passende locatie
denk na over de rolverdeling (acteurs, cameraman, regisseur)
denk na over de aankleding (rekwisieten en kostuums)
2. Geef de leerlingen de opdracht om de ontmoeting uit te spelen en te filmen, eventueel vanuit verschillende camerastandpunten, en met gebruik van rekwisieten en kostuums. Laat de leerlingen pas filmen als hun storyboard goed is, zodat er duidelijk te zien is wat ze gaan filmen. Ze kunnen de film in één keer opnemen. Laat ze er passende muziek of geluiden bij zoeken.
Maak een keuze uit onderstaande presentatiemogelijkheden.
Laat de leerlingen hun filmpjes aan elkaar presenteren. De groepjes geven een korte introductie voordat ze hun filmpjes laten zien. Speel het muziekfragment dat ze hebbengekozen tegelijk af.
Deel de filmpjes op het ouderportaal of laat ze zien tijdens bijvoorbeeld een open dag.
Organiseer een filmpremière met rode loper en vertoon alle filmpjes op deze speciale gelegenheid.
Reflectie subdoelen
Welke sfeer of emotie past het best bij de gemaakte filmpjes?
Eindreflectie: zelfregulatie terugkijkend
Hoe vond je het om je door een andere kunstenaar te laten inspireren voor je eigen werk?
